Evropski savjet otvorio je u Briselu političku debatu o narednom Višegodišnjem finansijskom okviru koji će definisati ekonomsku stabilnost Unije za period od 2028. do 2034. godine. Prema izvještaju koji potpisuje M.P. za list Dan, zvanični dokumenti otkrivaju da Brisel primjenjuje specifičan mehanizam poznat kao budžetska rezerva za proširenje. Ova rezerva predstavlja poseban paket sredstava koji se odvaja kako bi se osigurao novac za trenutak kada Crna Gora zvanično postane punopravna članica.
Iako zvaničnici poput predsjednika Evropskog savjeta Antonia Košte ističu da Crna Gora drži lidersku poziciju, tehnička tijela EU trenutno nemaju zakonski osnov da državu kandidata uvrste među redovne korisnike kohezionih fondova. To je moguće tek nakon potpisivanja i ratifikacije pristupnog ugovora. Zbog toga se Podgorica u nacrtima budžeta ne pominje unutar redovnih linija za poljoprivredu ili regionalni razvoj, već isključivo kroz ovaj namjenski rezervisani fond.
Pravna arhitektura i uslovi za aktivaciju sredstava
Svrha budžetske rezerve za proširenje je očuvanje fleksibilnosti briselske kase pred finansijske promjene koje donosi prijem nove članice. Evropska komisija ne može prejudicirati odluke parlamenata 27 država članica koje moraju potvrditi svako proširenje. Kada se pregovori formalno okončaju, sredstva iz ove rezerve se automatski preusmjeravaju iz pretpristupnih programa u punopravne strukturne fondove namijenjene razvoju države.
Do trenutka pristupanja, jedini zvanični instrument na koji država računa ostaje Plan rasta za Zapadni Balkan vrijedan šest milijardi eura. Crnoj Gori je već odobren i uplaćen prvi dio predfinansiranja u iznosu od blizu 27 miliona eura. Ovaj novac služi kao test sposobnosti administracije prije većih izazova nakon 2028. godine. Isplate su direktno uslovljene sprovođenjem strogih reformskih agendi i kontrolom javnih finansija.
Lideri EU planiraju postići načelni politički dogovor o krovnim budžetskim brojevima do kraja tekuće godine. Tek nakon toga će Evropska komisija predstaviti detaljan tehnički predlog strukture fondova. Briselska diplomatija naglašava da nema prečica do evropske kase i da će finansijska rezerva biti aktivirana isključivo na bazi opipljivog napretka u oblastima vladavine prava.
