Crna Gora privodi kraju fiskalnu 2025. godinu sa jasnijom slikom o stanju državnih finansija nakon intenzivnog perioda zaduživanja i sprovođenja strukturnih reformi. Prema najnovijim podacima Ministarstva finansija, javni dug Crne Gore 2025. godine iznosi približno 4,64 milijarde eura, što predstavlja oko 61,3% procijenjenog bruto domaćeg proizvoda (BDP). Iako je nivo duga u apsolutnom iznosu bilježio rast, stabilna ekonomska aktivnost i povećani budžetski prihodi zadržali su ovaj indikator unutar granica koje garantuju makroekonomsku stabilnost. Ovakav rezultat je direktna posljedica realizacije ambicioznih socijalnih programa i potrebe za refinansiranjem starih obaveza koje su dospjele na naplatu tokom ove kalendarske godine.
Struktura duga i uticaj refinansiranja
Najveći dio ukupnog duga i dalje se odnosi na spoljni dug, koji dominira u portfoliju državnih obaveza. Tokom proteklih dvanaest mjeseci, Crna Gora je bila prinuđena da aktivno izlazi na međunarodno tržište kapitala kako bi obezbijedila sredstva za otplatu ranijih euroobveznica. Fokus Ministarstva finansija bio je na diversifikaciji izvora finansiranja, čime se pokušao umanjiti rizik od naglih promjena kamatnih stopa koje su obilježile globalno tržište u prethodnom periodu.
Unutrašnji dug je zadržao stabilnu putanju, uz blago povećanje učešća domaćih komercijalnih banaka u finansiranju tekućih budžetskih potreba. Iako su kamatne stope na domaćem tržištu bile konkurentne, država se primarno oslanjala na aranžmane sa međunarodnim finansijskim institucijama. Ovi aranžmani su često dolazili uz povoljnije uslove i duži grejs period, što je omogućilo lakše upravljanje likvidnošću budžeta u kritičnim mjesecima pojačane potrošnje.
Fiskalni rizici i program Evropa sad 2
Ključni izazov za javne finansije tokom cijele godine bio je balansiranje između povećanih rashoda za plate i penzije i održavanja deficita budžeta pod kontrolom. Implementacija programa Evropa sad 2 donijela je značajan pritisak na rashodnu stranu, ali su istovremeno zabilježeni rekordni prihodi od poreza na dodatu vrijednost i akciza. Analitičari ukazuju da je upravo ta pojačana lična potrošnja građana posredno pomogla u servisiranju dijela javnog duga kroz veći priliv u državnu kasu.
Ipak, stručna javnost upozorava da se Crna Gora mora okrenuti stvaranju nove vrijednosti i jačanju investicionog ciklusa kako bi se dugoročno smanjila zavisnost od zaduživanja. Kapitalni budžet je u drugoj polovini godine dobio na zamahu, posebno u sektoru saobraćajne infrastrukture, što se smatra neophodnim temeljem za budući rast BDP-a. Bez jasne strategije otplate glavnice duga u naredne tri godine, fiskalni prostor za nove reforme mogao bi postati značajno sužen.
Perspektive za kraj fiskalne godine
Dok ulazimo u samu završnicu 2025. godine, primjetno je da su rezerve u državnom trezoru na zadovoljavajućem nivou, što pruža sigurnost za isplatu svih zakonskih obaveza. Planovi za narednu godinu već predviđaju nove modele zaduživanja, uz insistiranje na smanjenju troškova kamata. Vlada je najavila da će nastaviti sa politikom fiskalne konsolidacije, ciljajući povratak javnog duga ispod nivoa od 60% BDP-a u srednjoročnom periodu, pod uslovom da globalni ekonomski uslovi ostanu povoljni.
Zaključno, javne finansije Crne Gore nalaze se u fazi opreznog optimizma. Iako teret dugovanja od preko četiri i po milijarde eura ostaje značajan izazov, trenutna dinamika rasta ekonomije omogućava redovno servisiranje svih obaveza. Ključ uspjeha u narednom periodu biće sposobnost države da privuče direktne strane investicije koje neće dodatno opteretiti bilans stanja, već generisati nove prihode i osnažiti otpornost ekonomskog sistema na spoljne šokove.
