Svega 17 od 65 ispitanih startapa i timova u okviru istraživanja Startap Index Crne Gore 2026 posjeduje proizvod spreman za tržište. Prema pisanju portala Bankar.me, to znači da se u takozvanoj market-ready fazi nalazi tek 26 odsto ispitanika, što je praktično svaki četvrti tim. Najveći dio ekosistema još uvijek je u fazi dokazivanja koncepta, razvoja proizvoda ili testiranja sa prvim korisnicima. Istraživanje koje je koordinirao Naučno-tehnološki park Crne Gore u saradnji sa Game Changer Montenegro obuhvatilo je približno polovinu procijenjenog aktivnog sektora. Autori izvještaja naglašavaju da sama dostupnost proizvoda nije dovoljna bez adekvatnih prodajnih kapaciteta i strategije izlaska na tržište.
Većina kompanija i dalje bez prihoda
Finansijski podaci ukazuju na ranu fazu razvoja ekosistema jer 57 odsto ispitanih startapa, odnosno njih 37, još uvijek ne ostvaruje nikakav prihod. Među onima koji zarađuju, najviše je kompanija sa godišnjim prihodom do 50.000 eura ili u rasponu do 200.000 eura. Samo jedan startap u uzorku prijavio je godišnji prihod veći od milion eura. Klijente koji plaćaju ima ukupno 29 startapa, a autori ih prepoznaju kao segment sa dokazanom tržišnom trakcijom.
Dominantan poslovni model je B2B koji koristi 46 odsto ispitanika, dok se prodajom krajnjim korisnicima bavi 18 odsto timova. Iako više od polovine startapa cilja globalno tržište, prihod izvan Crne Gore trenutno ostvaruje svega 26 odsto subjekata. Ovaj jaz između ambicija i realizacije ukazuje na potrebu za jačanjem internacionalizacije poslovanja.
Vještačka inteligencija i izazovi finansiranja
Tehnološka orijentacija je izuzetno visoka, pa čak 85 odsto startapa koristi vještačku inteligenciju ili mašinsko učenje. Kod 31 odsto njih, AI predstavlja suštinski dio proizvoda. Međutim, razvoj se primarno oslanja na sopstvena sredstva osnivača, što koristi 82 odsto timova, dok je grantove koristilo 65 odsto. Privatni kapital privuklo je svega 15 odsto ispitanika, što je otprilike svaka sedma kompanija.
Problem nedostatka fokusa potvrđuje podatak da 72 odsto osnivača razvija kompaniju uz drugi posao. Nedostatak finansiranja je najčešći izazov za 48 odsto ispitanika, a slijedi pridobijanje prvih klijenata sa 37 odsto. Timovima najviše nedostaju vještine u prodaji i pregovaranju, što je navelo 45 odsto ispitanih aktera inovacionog ekosistema.
Novi resursi za inovacioni napredak
Uprkos unutrašnjim izazovima, institucionalna podrška se širi. Izvršna direktorica NTP CG, Valentina Radulović, istakla je u julu 2026. godine da otvaranje pet savremenih laboratorija predstavlja „značajan iskorak u razvoju crnogorskog inovacionog ekosistema”. Ove laboratorije, otvorene u saradnji sa Univerzitetom Crne Gore, omogućiće timovima testiranje prototipova i validaciju novih proizvoda direktno na terenu.
Pozitivne vijesti dolaze i sa međunarodnog nivoa. Prema saopštenju Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija, Crna Gora je u julu 2026. prepoznata kao druga najbolje rangirana država Zapadnog Balkana na Evropskoj tabeli inovacija. Inovacioni učinak države iznosi 44,7 odsto prosjeka EU, uz značajan rast udjela malih i srednjih preduzeća koja uvode inovacije proizvoda.
Zaključci Startap Indexa sugerišu da će naredna faza zavisiti od sposobnosti osnivača da komercijalizuju tehnološka rješenja. Ključni faktori biće privlačenje privatnog kapitala i potvrda proizvoda na međunarodnim tržištima. Jačanje prodajnih vještina i prelazak osnivača na rad u startapu kao jedino zanimanje ostaju prioriteti za dalji rast. Trenutni podaci prikazuju sistem sa velikim potencijalom ali i jasnom potrebom za sistemskom finansijskom podrškom.
