Nakon perioda intenzivnih reformi, crnogorski penzioni sistem od početka ove godine funkcioniše po novim pravilima koja direktno utiču na novčanike svih korisnika. Ključna promjena, koju su donijele najnovije izmjene zakona o penzionim fondovima i sistemu PIO, jeste povratak redovnom usklađivanju svih penzija, čime je ukinut dvogodišnji fiksni iznos minimalne penzije od 450 eura.
Ovaj zaokret označava kraj tranzicionog perioda tokom kojeg su najniža primanja bila zamrznuta kako bi se sistem stabilizovao nakon uvođenja programa Evropa sad 2. Sada, sredinom januara 2026. godine, svi penzioneri ulaze u krug redovnih povećanja koja prate rast zarada i inflaciju, što je ključno za očuvanje kupovne moći u uslovima promjenljivih troškova života.
Novi model finansiranja i uticaj na Fond PIO
Reforma je drastično izmijenila strukturu prihoda Fonda PIO. Doprinosi za penzijsko osiguranje smanjeni su sa nekadašnjih 20,5 odsto na ukupno 10 odsto bruto zarade. Ova mjera, koja je imala za cilj povećanje neto plata zaposlenih, stvorila je značajan deficit u budžetu fonda. Prema zvaničnim projekcijama, nedostajuća sredstva za ovu godinu premašuju 380 miliona eura, a taj iznos se sada direktno pokriva iz opštih prihoda države.
Iako je ovakav model povećao zavisnost penzija od stabilnosti državnog budžeta, nadležni uvjeravaju da su isplate sigurne. Izmjene su osigurale da se prava korisnika ne umanjuju, ali su ujedno nametnule potrebu za strožom fiskalnom disciplinom. Fokus države se sada prebacuje na jačanje indirektnih prihoda kako bi se kompenzovao gubitak od direktnih doprinosa na plate.
Afirmacija trećeg stuba i privatne štednje
Poseban fokus novog zakonskog okvira stavljen je na razvoj dobrovoljnih penzionih fondova, poznatijih kao treći stub. Prošle godine usvojeni propisi u potpunosti su usklađeni sa evropskim direktivama, što otvara prostor za veće učešće privatnog sektora u upravljanju penzionom štednjom. Cilj je da se građani dodatno motivišu na samostalno izdvajanje sredstava, uz jasnije definisane obaveze društava za upravljanje.
Novi standardi donose jaču kontrolu rizika i bolju zaštitu članova fondova. Uloga depozitara je osnažena, a pravila o prekograničnom poslovanju omogućavaju veću konkurentnost na tržištu kapitala. Za buduće penzionere, ovo znači veću fleksibilnost i mogućnost da, pored državne penzije, osiguraju dodatni izvor prihoda kroz akumulirani kapital u privatnim fondovima.
Šta donosi period pred nama
Usklađivanje koje se sprovodi tri puta godišnje – u januaru, maju i septembru – od sada će se ponovo primjenjivati na cjelokupnu bazu od preko 130.000 korisnika. Time se ispravlja nejednakost koja je postojala u prethodne dvije godine, kada je veliki dio penzionera sa najnižim primanjima ostao izvan sistema redovnog korigovanja iznosa. Pratimo kako će ove mjere odgovoriti na realne tržišne pritiske tokom godine.
Održivost penzionog sistema ostaje u vrhu prioriteta ekonomske politike. Dok se doprinosi održavaju na niskom nivou radi stimulisanja privrede, država se oslanja na rast potrošnje i efikasniju naplatu poreza kako bi servisirala obaveze prema najstarijoj populaciji. Ključni izazov biće balansiranje između socijalne pravde i realnih finansijskih mogućnosti budžeta u dugom roku.
