Na samom kraju 2025. godine, ekonomski pejzaž Zapadnog Balkana otkriva duboke nejednakosti u tempu stabilizacije tržišta. Iako su globalni lanci snabdijevanja normalizovani, Albanija je zadržala titulu regionalnog lidera u stabilnosti sa inflacijom od svega 2,3%, dok su se Crna Gora i Srbija, uprkos značajnom usporavanju u posljednjem kvartalu, borile sa znatno upornijim pritiscima na potrošačke cijene. Ove razlike u inflaciji direktna su posljedica različitih energetskih strategija, kretanja deviznih kurseva i nivoa zavisnosti od uvoza osnovnih životnih namirnica.
Valutni štit i energetska nezavisnost Albanije
Ključ albanskog uspjeha tokom ove godine leži u specifičnoj kombinaciji faktora koji su ostali nedostupni njenim susjedima. Kontinuirano jačanje lokalne valute (lek) u odnosu na euro i dolar djelovalo je kao prirodni amortizer za uvozne cijene. Dok su ostale ekonomije regiona uvozile skupu energiju i sirovine, Albanija je zahvaljujući povoljnoj hidrološkoj situaciji i investicijama u obnovljive izvore uspjela da održi energetsku stabilnost bez drastičnih korekcija cijena za domaćinstva i privredu.
Srbija i Crna Gora: Između adminstrativnih mjera i tržišta
Srbija je u novembru ove godine zabilježila oštar pad inflacije na oko 2,8%, što je rezultat agresivnih administrativnih mjera i ograničavanja trgovačkih marži. S druge strane, Crna Gora, kao euroizovana ekonomija, nije imala luksuz samostalne monetarne politike, pa je uvozila inflaciju direktno iz eurozone. Visoka zavisnost od uvoza hrane, u kombinaciji sa snažnim rastom plata kroz reforme javnog sektora, održala je crnogorsku inflaciju na nivou od oko 4,1%, što je čini jednom od najviših u regionu.
Pritisak potrošnje na unutrašnje cijene
Analitičari upozoravaju da unutrašnji faktori sada igraju važniju ulogu od onih eksternih. Snažan rast zarada u cijelom regionu tokom 2025. podstakao je domaću tražnju, što je trgovcima omogućilo da zadrže više cijene usluga i neprehrambenih proizvoda. U Sarajevu i Skoplju inflacija se stabilizovala na oko 3,5%, ali je realna kupovna moć ostala pod pritiskom zbog sporijeg rasta produktivnosti u odnosu na nominalna primanja.
Prognoze za 2026. godinu: Put ka potpunoj stabilizaciji
Ulazak u 2026. godinu donosi optimizam, ali i potrebu za oprezom. Očekuje se da će se stope inflacije u svim državama Zapadnog Balkana konačno vratiti u okvire ciljanih vrijednosti centralnih banaka (između 2% i 3%). Ipak, stručnjaci naglašavaju da će brzina oporavka zavisiti od sposobnosti vlada da sprovedu strukturne reforme i smanje fiskalne deficite, koji su u nekim zemljama, poput Srbije i Crne Gore, ostali visoki zbog povećanih javnih rashoda i investicionih ciklusa.
Sumirajući godinu, jasno je da su monetarna disciplina i energetska otpornost bili najbolji saveznici u borbi protiv rasta cijena. Dok su neki uspjeli da inflaciju obuzdaju ranije, drugi će osjetiti njene repove i u prvim mjesecima naredne godine. Za građane regiona, ključno pitanje ostaje da li će stabilizacija cijena pratiti i adekvatan rast životnog standarda u godinama koje dolaze.
