Glavni grad Jermenije danas je centar evropske diplomatije jer se u Jerevanu održava osmi samit Evropske političke zajednice (EPZ). Fokus skupa na kojem učestvuje više od 30 evropskih lidera i premijer Kanade su bezbjednost i ekonomska stabilnost. Najvažnija tema ipak ostaje energetski spas kontinenta koji se suočava sa posljedicama geopolitičkih previranja i visoke zavisnosti od ruskih energenata.
Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Kosta istakao je da će se lideri fokusirati na jačanje bilateralnih odnosa. Naglasak je na povezivanju u energetici i transportu. „Lideri će takođe razgovarati o napretku u obezbjeđivanju mira i prosperiteta na Južnom Kavkazu“, kazao je Kosta u izjavi koju prenose mediji. Na samitu učestvuje i predsjednik Crne Gore Jakov Milatović koji se pridružio grupi od 48 šefova država.
Cijena energenata kao ključni izazov stabilnosti
Situacija u Jermeniji jasno oslikava energetske podjele na kontinentu. Jerevan trenutno kupuje ruski gas po povlašćenoj cijeni od 177,50 dolara za 1.000 kubnih metara. To je značajno manje od cijene u ostatku Evrope koja iznosi oko 600 dolara. Praktično svaka treća država u Evropi plaća trostruko više od Jermenije. Predsjednik Rusije Vladimir Putin ranije je naglasio ove povlastice tokom susreta sa premijerom Pašinjanom.
Globalna tržišta nafte dodatno komplikuju situaciju. Barel nafte tipa Brent jutros je pojeftinio na 108,10 dolara dok je američki WTI pao na 101,65 dolara. Tržišni analitičar Stephen Innes upozorava da su stotine tankera blokirane u Zaljevu zbog sukoba u Hormuškom moreuzu. To prisiljava proizvođače da obustave rad jer su skladišta popunjena.
Geopolitičke prijetnje i evropski odgovor
Evropska ekonomija suočava se i sa pritiscima iz SAD-a. Predsjednik Donald Trump najavio je povećanje tarifa na automobile iz EU na 25 posto. Klemens Fuest iz instituta Ifo upozorio je da bi to moglo gurnuti Njemačku u recesiju 2026. godine. Evropska unija zbog toga u Jerevanu promoviše Plan otpornosti i rasta vrijedan 270 miliona eura kako bi ojačala svoje partnere.
Kroz strategiju Global Gateway planira se investicija od 2,5 milijardi eura u infrastrukturu. Cilj ovih sredstava je smanjenje strukturne zavisnosti od spoljnih šokova. Dok OPEC+ najavljuje povećanje proizvodnje nafte za 188.000 barela dnevno u junu lideri u Jerevanu pokušavaju dogovoriti dugoročne mehanizme koji bi osigurali mirnije energetske tokove.
