Pitanje dodatne finansijske podrške za najstariju populaciju ponovo je u fokusu javnosti krajem decembra, dok penzioneri iščekuju vijesti o prazničnim primanjima. Iako je u političkom diskursu često pominjana kao sistemsko rješenje, 13. penzija u Crnoj Gori još uvijek nije zakonski utemeljena kao stalno pravo, već se ove godine realizuje isključivo kao jednokratna novčana pomoć u iznosima od 50 do 150 eura, usmjerena prema onima sa najnižim primanjima. Vlada je odlučila da sredstva distribuira targetirano, fokusirajući se na ublažavanje rasta troškova života za najugroženije kategorije stanovništva umjesto linearne isplate svim korisnicima Fonda PIO.
Pravni status 13. penzije: Pomoć umjesto sistemskog prava
Iako su brojna udruženja penzionera i pojedine političke partije insistirale da se kroz izmjene Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju uvede obavezna isplata trinaestog primanja, izvršna vlast je ostala pri stavu da budžetska stabilnost trenutno dozvoljava samo selektivne mjere. Ministarstvo finansija ističe da bi uvođenje pune 13. penzije zahtijevalo dodatnih 50 do 60 miliona eura na godišnjem nivou, što bi u trenutnim makroekonomskim okolnostima predstavljalo značajan fiskalni rizik.
Kriterijumi za dobijanje podrške i iznosi
Pravo na aktuelnu isplatu imaju korisnici čija penzija ne prelazi prosječan iznos u državi, pri čemu su iznosi gradirani prema visini osnovnog primanja. Penzioneri koji primaju minimalnu penziju od 450 eura dobijaju najveći iznos pomoći, dok se za one sa primanjima do 600 eura isplaćuje srazmjerno niža podrška. Fond PIO je već pripremio bazu podataka, a isplate se vrše putem istih kanala kao i redovne penzije, što osigurava efikasnost i izbjegavanje administrativnih barijera za građane.
Uticaj programa Evropa Sad 2 na standard penzionera
Analiza standarda pokazuje da je povećanje minimalne penzije na 450 eura značajno stabilizovalo socijalnu sliku, ali inflatorni pritisci u domenu osnovnih životnih namirnica i dalje opterećuju kućne budžete. Zbog toga se jednokratne isplate tretiraju kao neophodan korektivni mehanizam. Ekonomski stručnjaci sugerišu da bi država trebala razmotriti model varijabilnog usklađivanja penzija koji bi bio osjetljiviji na stopu inflacije specifičnih potrošačkih korpi koje koriste starija lica.
U narednoj godini očekuje se nastavak reformi koje bi mogle definisati jasnije okvire za godišnje bonuse. Dok se ne usvoji trajni model, penzioneri ostaju oslonjeni na odluke Vlade koje se donose od slučaja do slučaja. Važno je naglasiti da korisnici koji primaju penzije iz inostranstva (proporcionalni penzioneri) takođe ulaze u kalkulaciju za pomoć, pod uslovom da zbir njihovih primanja ne prelazi utvrđene cenzuse, što je ispravka ranije uočenih nepravdi u raspodjeli sredstava.
Zaključno, uprkos izostanku sistemskog zakona, podrška države pred kraj godine pruža određenu sigurnost najstarijima. Ipak, dugoročno rješenje zahtijeva širi društveni konsenzus o tome kako održivo implementirati model 13. primanja bez ugrožavanja Fonda PIO. Penzioneri bi trebali pratiti zvanična obavještenja Fonda o tačnim terminima isplate za decembar, koji su tradicionalno pomjereni nekoliko dana ranije zbog predstojećih praznika.
