Posebni program ulaganja od posebnog značaja za Crnu Goru, poznatiji kao ekonomsko državljanstvo, formalno je završen krajem 2022. godine, ali se njegovi finansijski efekti i preostali zahtjevi i dalje obrađuju kroz sistem institucija. Prema podacima koje prenosi portal Bankar, do 1. juna 2026. godine predato je ukupno 1.113 zahtjeva za sticanje državljanstva prijemom. Ministarstvo unutrašnjih poslova je do ovog datuma donijelo 868 rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo.
Od ukupnog broja prijava, 239 zahtjeva je odbijeno zbog neispunjavanja kriterijuma ili negativnih mišljenja agenata za ocjenu međunarodne podobnosti. To znači da je odobreno 868 od 1.113 zahtjeva — praktično su tri od svaka četiri podnosioca dobila državljanstvo. Trenutno se šest predmeta nalazi u proceduri odlučivanja kod Ministarstva unutrašnjih poslova, dok su dva zahtjeva kod revizora radi davanja konačnog mišljenja.
Najveći broj aplikacija podnijet je preko kompanije Henley & Partners, ukupno 531, od kojih je 431 odobrena. Preko kompanije Arton Group predato je 295 aplikacija, dok je Apex Capital Partners posredovao u 287 slučajeva. Iako je odlukom Vlade iz 2018. godine bio predviđen limit od 2.000 rješenja, do sredine 2026. godine odobreno je manje od polovine tog maksimalnog broja.
Finansijski učinak na turizam i lokalni razvoj
Najveći finansijski efekat programa ostvaren je kroz ulaganja u razvojne projekte u turizmu, gdje je investitorima uplaćeno 250.522.956 eura. Na prelaznim escrow računima nalazi se još 2,78 miliona eura aplikanata čije su prijave još u fazi razmatranja. Ulaganja u poljoprivredu i prerađivačku industriju bila su znatno manja i iznose ukupno 500.000 eura, što predstavlja cjelokupan deponovani iznos za tu namjenu.
Kroz donacije za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave do sada je evidentirano oko 86,6 miliona eura. Tokom 2023. godine na Centralni račun državnog trezora prenijeto je 32,9 miliona eura, dok su dodatne uplate vršene tokom 2024. i 2025. godine. Najveći pojedinačni prenosi u tom periodu zabilježeni su u julu 2024. godine u iznosu od 7,5 miliona eura za 75 različitih aplikacija.
Prihodi od taksi i sredstva za inovacije
Država je ostvarila značajan prihod i putem administrativnih taksi, koje su od početka programa dostigle iznos od 43.575.344 eura. Istovremeno, u svrhu razvoja inovacione politike, Fondu za inovacije Crne Gore uplaćeno je ukupno 31,3 miliona eura. Na escrow računima za potrebe inovacija trenutno je rezervisano još 600.000 eura sredstava koja čekaju ishod rješavanja podnesenih zahtjeva.
Agencija za investicije napominje da softver za vođenje programa nema modul za finansijsko knjigovodstvo. Zbog toga se konačno stanje potvrđuje isključivo putem izvještaja nezavisnog revizora o kontroli prenosa sredstava. Takva procedura može uzrokovati vremenska odstupanja u prikazu podataka koji se dostavljaju Ministarstvu regionalno-investicionog razvoja jer revizorski izvještaji stižu naknadno nakon izvršenih transakcija.
