Sva sredstva iz fondova Evropske unije koja budu nepravilno utrošena u Crnoj Gori moraju biti vraćena Evropskoj komisiji direktno iz nacionalnog budžeta. Kako navodi portal Bankar.me, Ministarstvo finansija pripremilo je Predlog komunikacione strategije za zaštitu finansijskih interesa EU od 2026. do 2029. godine. Dokument predviđa uvođenje novih digitalnih alata poput QR kodova i posebnih platformi za anonimno prijavljivanje sumnji na prevare kako bi se spriječili gubici novca crnogorskih poreskih obveznika.
Nizak broj prijava i ambiciozni ciljevi
Tokom 2025. godine evidentirana je samo jedna prijava sumnje na nepravilnost od strane eksternih aktera. Strategija postavlja cilj da se taj broj poveća na pet prijava u 2027. te na 15 prijava do kraja decenije. Prema podacima Ministarstva finansija objavljenim u julu 2026. godine, Crna Gora je od 2018. ukupno prijavila oko 100 nepravilnosti u projektima koji su finansirani iz evropskih izvora.
Slaba prepoznatljivost Direkcije za zaštitu finansijskih interesa EU, poznatije kao AFCOS, identifikovana je kao ključna prepreka. Građani i privrednici trenutno nedovoljno poznaju mehanizme zaštite budžeta. Zbog toga je planirano kreiranje namjenske podstranice na sajtu Vlade koja će omogućiti potpuno anonimno podnošenje prijava. Ovaj sistem bi kasnije trebalo da postane dio šireg informacionog okvira za IPA III fondove.
Digitalizacija kontrole i troškovi kampanje
Jedna od najjeftinijih ali strateški važnih mjera je uvođenje statičkih QR kodova. Njihova izrada koštaće između 50 i 150 eura a omogućiće korisnicima brz pristup formama za prijavu putem mobilnih telefona. Upotreba koda biće praćena kroz analitiku skeniranja i broj započetih procesa prijave. Ovakav pristup modernizuje komunikaciju sa OLAF-om, evropskom kancelarijom za borbu protiv prevara.
Komunikacioni akcioni plan sadrži ukupno 31 aktivnost. Za njih 15 nije potreban dodatni novac jer spadaju u redovni rad službenika. Najveća pojedinačna stavka od 25.000 eura rezervisana je za strategiju Revizorskog tijela. Za izradu promotivnog video spota planirano je 3.000 eura dok su edukativne obuke za institucije procijenjene na 7.000 eura.
Javna rasprava o ovom dokumentu završena je 6. jula 2026. godine. Prema izvještaju Ministarstva finansija koji potpisuje Direkcija za AFCOS, tokom rasprave nije bilo pristiglih primjedbi ili sugestija. Vlada je prethodno u martu formirala i posebno Radno tijelo za praćenje politike sprečavanja nepravilnosti. Ono okuplja predstavnike ključnih resora poput policije, tužilaštva i poreske uprave.
