Statistički rast zarada u Crnoj Gori često ne korelira sa subjektivnim osjećajem životnog standarda većine građana. Dok zvanični podaci ukazuju na kontinuirano povećanje primanja, realni troškovi života i inflacija neutrališu nominalne dobitke. Ključni problem leži u metodologiji obračuna jer prosječna plata u Crnoj Gori ne oslikava realnu raspodjelu novca među stanovništvom. Zbog toga se veliki broj ljudi nalazi ispod zvaničnog prosjeka, što stvara jaz između statistike i svakodnevice.
Razlika između prosjeka i medijalnog dohotka
Prema analizi koju je za portal Gradski pripremila dr sci Ana Radulović, prosječna plata se dobija prostim dijeljenjem ukupne sume svih zarada sa brojem zaposlenih. Ovaj model je podložan uticaju malog broja ekstremno visokih plata koje vještački podižu prosjek. Radulović navodi da bi u grupi od 100 radnika, gdje nekolicina ima visoka primanja, čak 80 zaposlenih moglo primati iznos niži od izračunatog prosjeka.
Mnogo precizniji indikator je medijalni dohodak koji pokazuje primanja „tipične osobe“. Podaci Eurostata za 2023. godinu pokazuju da je medijalni ekvivalentni neto dohodak u Crnoj Gori iznosio 5.611 eura godišnje. To je približno 468 eura mjesečno, što je znatno niže od zvanične prosječne neto plate koja je krajem iste godine iznosila 814 eura.
Kupovna moć i uticaj inflacije
Standard kupovne moći (PPS) dodatno pojašnjava zašto se rast plata ne osjeća u punom kapacitetu. Crna Gora sa 9.167 PPS ostvaruje tek 46% prosjeka Evropske unije. To je praktično manje od polovine kupovne moći prosječnog građanina EU. Čak i najsiromašnije članice Unije, poput Bugarske sa 11.155 PPS ili Rumunije, imaju bolju poziciju od crnogorskog građanina.
Inflacija je tokom perioda 2022–2023. godine u pojedinim mjesecima prelazila 10 odsto. Kada cijene hrane i stanovanja rastu brže od zarada, realna plata zapravo pada uprkos njenom nominalnom rastu na papiru. Radulović ističe da rast od 10% na platu od 700 eura ne znači ništa ako su troškovi života u istom periodu porasli za 12%, jer građanin tada može kupiti manje robe nego ranije.
Potrošnja i prihodi od igara na sreću
Ekonomsku sliku upotpunjuju i podaci o potrošnji na igre na sreću. Prema pisanju dnevnog lista Dan, država je za prva tri mjeseca naplatila 2,5 miliona eura poreza na dobitke. U januaru je prikupljeno 945.000, u februaru 915.000, dok je u martu taj iznos pao na 615.000 eura. Ovaj pad u martu pripisuje se praksi „dijeljenja tiketa“ kojom se izbjegava oporezivanje.
„Poreska uprava ne vodi evidenciju po vrsti igara na sreću, već zbirnu“, saopšteno je iz ove institucije za list Dan. Trenutni sistem oporezuje dobitke do 1.500 eura stopom od 10 odsto, dok je za veće iznose predviđeno 15 odsto. Vlada sada planira uvođenje jedinstvene stope od 12 odsto na sve dobitke kako bi suzbila nelegalne prakse i povećala budžetske prihode.
