Nakon trogodišnjeg perioda visoke ekonomske neizvjesnosti, globalna inflacija završava 2025. godinu na stabilnijem nivou od 3,2 odsto, prema najnovijim izvještajima Međunarodnog monetarnog fonda (MMF). Iako su cijene u većini razvijenih ekonomija blizu ciljanih dva odsto, Crna Gora i dalje bilježi nešto višu stopu od 4,2 odsto, što ukazuje na sporije hlađenje domaćeg tržišta u poređenju sa prosjekom eurozone. Ovaj trend označava definitivan izlazak iz kriznog režima, ali bez povratka na niske cijene iz perioda prije 2020. godine.
Faktori koji su obuzdali rast cijena
Ključni pokretač smirivanja tržišta bila je restriktivna monetarna politika vodećih centralnih banaka. Evropska centralna banka (ECB) je na svom posljednjem sastanku u decembru odlučila da zadrži kamatne stope na nivou od dva odsto, potvrđujući da je borba protiv rasta cijena dala rezultate. Stabilizacija lanaca snabdijevanja i pad cijena energenata na svjetskim berzama dodatno su relaksirali pritisak na globalna tržišta tokom ove godine.
Međutim, globalna inflacija i dalje pokazuje otpornost u sektoru usluga. Dok su cijene robe široke potrošnje stagnirale ili blago padale, troškovi rada i povećana potražnja u turizmu i ugostiteljstvu održali su baznu inflaciju iznad očekivanja. Analitičari ističu da je upravo ovaj segment spriječio brži povratak na idealne nivoe cijena, zahtijevajući oprez centralnih bankara pri planiranju budućih rezova kamata.
Crnogorski kontekst: Izazovi uvozne zavisnosti
Crna Gora se krajem 2025. godine suočava sa specifičnim izazovima. Prema podacima Monstata, novembarska stopa od 4,2 odsto najniža je od juna, ali je i dalje znatno iznad prosjeka eurozone koji iznosi 2,1 odsto. Visoka uvozna zavisnost i dalje je glavni kanal kroz koji se spoljni šokovi prelivaju na domaće rafove. Cijene hrane i bezalkoholnih pića, koje čine trećinu potrošačke korpe, ostale su glavni generator inflatornih pritisaka u zemlji.
Snažan rast realnih zarada tokom godine djelimično je amortizovao pad kupovne moći, ali je istovremeno podstakao domaću potrošnju, što otežava bržu dezinflaciju. Ekonomisti upozoravaju da Crna Gora, bez sopstvene emisione banke i monetarnih instrumenata, ostaje visoko izložena eksternim faktorima, uključujući kretanje kursa eura i geopolitičke tenzije koje utiču na troškove transporta robe.
Prognoze za 2026: Nova ekonomska realnost
Projekcije za narednu godinu ukazuju na dalji, ali sporiji pad cijena. Očekuje se da će globalna inflacija u 2026. pasti na oko 3,1 odsto, dok bi se u Crnoj Gori mogla stabilizovati na nivou od 3,6 odsto. Glavni rizici ostaju neizvjesne trgovinske politike i potencijalno uvođenje novih tarifa u velikim ekonomijama, što bi moglo ponovo pokrenuti talas poskupljenja na globalnom nivou.
Za crnogorsko tržište, ključ stabilnosti u 2026. biće diversifikacija uvoza i unapređenje domaće proizvodnje. Iako je era ekstremne inflacije iza nas, potrošači se moraju naviknuti na viši nivo baznih troškova života, jer se povratak na cjenovni nivo iz 2019. godine ne smatra realnim scenarijem u doglednoj budućnosti.
Zaključno, decembar 2025. donosi prijeko potrebnu predvidljivost. Svjetska ekonomija je pokazala neočekivanu otpornost, a fokus se sada sa obuzdavanja cijena seli na podsticanje privrednog rasta u okruženju umjereno visokih kamatnih stopa i stabilnije, ali i dalje prisutne inflacije.
