Transatlantski odnosi prolaze kroz najdublju krizu od završetka Drugog svjetskog rata. Rat u Iranu i unutrašnja previranja u Vašingtonu ozbiljno testiraju temelje zapadnog savezništva. Prvi put u modernoj istoriji američko vojno prisustvo u Evropi nije samo predmet stručne debate već i otvorena tačka spora. Dok administracija u Vašingtonu razmatra kaznene mjere, evropske prijestonice preispituju decenijsku zavisnost o stranoj vojnoj zaštiti.
Sjedinjene Američke Države trenutno održavaju više od 40 vojnih baza širom kontinenta u kojima je raspoređeno oko 85.000 vojnika. Taj broj je približan ukupnom broju stanovnika Nikšića, drugog po veličini grada u Crnoj Gori. Tradicija započeta u bazi Lejkenhit 1948. godine sada se suočava sa neizvjesnošću. Neposredni povod za zaoštravanje odnosa je rat u Iranu i odbijanje saveznika da ustupe baze za vojne misije.
„Kukavicama“, tim je riječima Donald Tramp opisao evropske saveznike dok je NATO nazvao „tigar od papira“. Američki državni sekretar Marko Rubio javno je upitao zašto se Amerika trudi da održava baze ako ih ne može koristiti u kriznim situacijama. Među mjerama o kojima se spekuliše su isključenje Španije iz Alijanse i povlačenje priznanja britanskog suvereniteta nad Foklandima. Povjerenje u američko vođstvo palo je na istorijski minimum.
Bezbjednosna praznina i ruska prijetnja
Istraživanja javnog mnjenja pokazuju da u Njemačkoj, Francuskoj i Italiji više građana vidi SAD kao prijetnju nego kao saveznika. Španski premijer Pedro Sančez ojačao je svoju poziciju oštrom osudom američke spoljne politike. Istovremeno generalni sekretar NATO-a Mark Rute upozorava da se Evropa trenutno ne može odbraniti bez američke pomoći. To se posebno odnosi na protivvazdušnu odbranu i transportne avione velikog kapaciteta.
Poljski premijer Donald Tusk upozorio je da bi Rusija mogla napasti teritoriju NATO-a u roku od nekoliko mjeseci. Popunjavanje vojnih praznina koje bi ostale nakon eventualnog povlačenja Amerikanaca moglo bi potrajati decenijama. Ove okolnosti stvaraju opasnu pat poziciju u kojoj su obje strane nezadovoljne ali i dalje neraskidivo vezane. Transatlantski savez se trenutno nalazi u stanju koje podsjeća na nesrećan brak bez jasnog puta ka razvodu.
