Dok administracija u Podgorici zbraja uspjehe u usklađivanju sa standardima Brisela, poljoprivreda u Crnoj Gori proživljava jednu od najtežih faza u novijoj istoriji. Ključni problem je nepomirljiv jaz između rekordne iskorišćenosti EU fondova i realnog opadanja broja aktivnih proizvođača na terenu. Dok zvanični podaci govore o stabilnosti, farmeri tvrde da su troškovi proizvodnje postali veći od bilo kakve subvencije.
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede ističe da je protekla godina bila prekretnica u pregovorima za Poglavlje 11. Fokus je bio na jačanju administrativnih kapaciteta i pripremi za IPARD III program. Prema njihovim ocjenama, uvećane premije i podrška za ruralni razvoj dali su neophodan zamajac modernizaciji gazdinstava. Rezultati se mjere desetinama miliona eura koji su ušli u sektor kroz razne projekte podrške.
Glas sa terena: Subvencije nedovoljne za opstanak
S druge strane, predstavnici udruženja stočara i ratara navode da se poljoprivreda u Crnoj Gori nalazi na ivici ponora. Oni ističu da su cijene stočne hrane, goriva i radne snage porasle drastično, dok otkupne cijene njihovih proizvoda stagniraju ili padaju. Za prosječnog farmera, ispunjavanje strogih evropskih standarda zahtijeva investicije koje se, uz trenutne tržišne poremećaje, ne mogu isplatiti ni za deceniju u ovim uslovima.
Poseban izazov predstavlja nelojalna konkurencija iz uvoza. Crnogorsko tržište je preplavljeno jeftinim mliječnim i mesnim prerađevinama koje dolaze iz zemalja sa ogromnim subvencijama. Domaći proizvođači, iako dobijaju veću podršku nego ranije, i dalje ne mogu da se takmiče sa produktivnošću velikih evropskih sistema. To dovodi do paradoksa: imamo moderniju opremu, ali sve manje onih koji su ekonomski spremni da je koriste.
Klimatske promjene i nedostatak radne snage
Ne smiju se zanemariti ni klimatske promjene koje su tokom prošle sezone desetkovale prinose u centralnom dijelu zemlje. Suše i nepredvidive padavine primorale su farmere na dodatne troškove navodnjavanja, za koje sistem podrške nije uvijek bio spreman. Uz hronični nedostatak radne snage u selima, poljoprivrednici se osjećaju napušteno od strane sistema koji više cijeni papirni progres od realne situacije na samom imanju.
Put ka Evropskoj uniji zahtijeva žrtvu, ali se postavlja pitanje ko tu žrtvu podnosi. Da bi poljoprivreda u Crnoj Gori opstala, neophodan je direktniji dijalog i prilagođavanje mjera podrške specifičnostima našeg terena. Administrativni uspjeh je važan za integracije, ali bez ljudi na selu, on će ostati samo mrtvo slovo na papiru. Dugoročna održivost mora postati prioritet iznad pukog ispunjavanja hladnih birokratskih formi.
