Crna Gora bilježi intenzivan građevinski bum, ali najnoviji podaci pokazuju da čak 46 odsto stambenih jedinica u državi nije stalno nastanjeno. Prema izvještaju Ekonomske komisije Ujedinjenih nacija za Evropu (UNECE), koji prenose Vijesti, stambeni fond raste neuporedivo brže od broja stanovnika. Dok je broj rezidenata od 2011. godine porastao za svega dva odsto, broj stanova je uvećan za čak 26 odsto. Ovaj nesklad ukazuje na to da se stotine hiljada kvadrata tretiraju kao investicija ili turistički kapacitet.

Drastičan nesklad između gradnje i broja stanovnika

Popis stanovništva sproveden 2023. godine evidentirao je ukupno 392.909 stanova, što je za 78.205 jedinica više u odnosu na popis iz 2011. godine. Prema nalazima UNECE dokumenta Profil države Crne Gore u oblasti urbanog razvoja, stambena izgradnja je najintenzivnija u primorskim opštinama i Podgorici. Nasuprot tome, opštine poput Andrijevice i Mojkovca bilježe pad broja stanova, dok je u Šavniku i Pljevljima rast bio manji od 0,5 odsto.

Statistički podaci ukazuju da na hiljadu stanovnika u Crnoj Gori dolazi 627 stanova. To je za 21 odsto iznad prosjeka Evropske unije, gdje na isti broj građana dolazi 517 jedinica. Tokom 2022. godine, stopa nove gradnje iznosila je 1,7 odsto ukupnog fonda. Ovaj podatak je dvostruko veći od evropskog prosjeka za istu godinu. Ipak, od ukupnog broja stanova namijenjenih za stanovanje, samo je 54 odsto kontinuirano nastanjeno.

U dokumentu se navodi da je broj izdatih građevinskih dozvola opao u odnosu na vrhunac iz 2017. godine. Autori procjenjuju da je razlog tome usvajanje novog Zakona o uređenju prostora 2018. godine. Investitori su tada nastojali da osiguraju dozvole ranije kako bi izbjegli administrativnu neizvjesnost. Pad broja završenih stanova koje su gradila privredna društva zabilježen je i tokom prošle godine.

Turizam na jugu i depopulacija na sjeveru

Razlozi za veliki broj praznih objekata razlikuju se po regijama. Na primorju dominira kondo-turizam i stanovi za odmor, dok je na sjeveru glavni uzrok napuštanja objekata masovna depopulacija. Primjer Žabljaka je specifičan jer je broj stanova tamo porastao za više od 30 odsto, uprkos činjenici da se broj stanovnika smanjio za 18 odsto. UNECE navodi da se oko 27 odsto fonda koristi za turizam i odmor.

Stambeni sektor i nekretnine čine 8,8 odsto bruto domaćeg proizvoda Crne Gore. Uprkos ekonomskom značaju, država još nije usvojila standarde za adekvatne životne uslove. Ne postoje kriterijumi za minimalnu površinu po članu domaćinstva niti definicije prenaseljenosti. Takođe, iako 97 odsto građana ima pristup vodi, 19,5 odsto stanovništva i dalje koristi individualne izvore poput bunara ili hidrofora.

Zbog fragmentisanih nadležnosti, UNECE preporučuje da se koordinacija stambene politike povjeri jednom nacionalnom tijelu. Trenutno su obaveze podijeljene između više ministarstava i lokalnih samouprava, što smanjuje efikasnost socijalnih programa. Jačanje institucionalne koordinacije ključno je za sprovođenje politika kojima bi se prazni stanovi u najvećoj mogućoj mjeri vratili u stalnu upotrebu i nastanjenost.